Savdo tarozisini qanday tanlash kerakligi uchta savolga bog‘liq: siz nima sotasiz, bitta xarid qancha og‘irlikda bo‘ladi va tarozi qayerda turadi. Toshkentdagi oziq-ovqat do‘koni uchun ko‘pincha tortish chegarasi 15 kg va qadami 2–5 g bo‘lgan stol usti savdo tarozilari yetarli. Qopdagi kartoshka, tarvuz va qovun uchun 60–150 kg lik pol tarozilari, go‘sht va baliq uchun namlikdan himoyalangan tarozilar, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish supermarketi uchun esa yorliq chop etadigan tarozilar kerak. Ushbu maqolada tarozilarning asosiy turlari, texnik xususiyatlari, O‘zbekistonda savdo obyektidagi tarozilarga qo‘yiladigan talablar va M-ER modellari narxi so‘mda ko‘rib chiqiladi.
Qanday tarozi sotib olish kerak: qisqa javob
Agar butun maqolani o‘qishga vaqtingiz bo‘lmasa, quyidagi jadvaldan foydalaning. Unda O‘zbekistondagi savdo shoxobchalari uchun eng ko‘p uchraydigan yechimlar jamlangan.
| Savdo nuqtasi | Qaysi tarozi mos | Tortish chegarasi | Nimaga e’tibor berish kerak |
|---|---|---|---|
| Uy yonidagi oziq-ovqat do‘koni | narxni hisoblaydigan stol usti tarozisi | 15 kg | xaridor displeyi, narxlar xotirasi, akkumulyator |
| Meva-sabzavot, bozor | stol usti + pol tarozisi | 15 kg va 60–150 kg | quyoshda ko‘rinadigan LED displey, akkumulyator |
| Go‘sht yoki baliq bo‘limi | namlikdan himoyalangan tarozi | 15–32 kg | IP67/IP68 himoya, zanglamaydigan platforma |
| Minimarket kassasi | RS-232/USB interfeysli tarozi | 6–15 kg | POS tizimi va 1C bilan integratsiya |
| Supermarket | yorliq chop etadigan tarozi | 15–32 kg | shtrix-kod chop etish, tarmoq, tovarlar bazasi |
| Ombor, ulgurji savdo | pol tovar tarozisi | 150–600 kg | platforma o‘lchami, indikatorli ustun |
Savdo tarozisi narx yoki brendga qarab emas, tovarga qarab tanlanadi: eng og‘ir xarid tortish chegarasini, eng yengil xarid esa kerakli aniqlikni belgilaydi.
Barcha modellarni savdo tarozilari bo‘limida, boshqa tortish uskunalarini esa elektron tarozilar katalogida ko‘rishingiz mumkin.
Savdo uchun tarozilar turlari
Do‘kondagi «tarozi» so‘zi ostida bir nechta har xil qurilma bor. Ularning farqini bilish ortiqcha funksiyalarga pul to‘lamaslik va savdoda ishlatib bo‘lmaydigan modelni sotib olmaslikka yordam beradi.
Narxni hisoblaydigan savdo tarozilari. Peshtaxta uchun asosiy tur. Sotuvchi 1 kg narxini kiritadi, tarozi esa massa, narx va umumiy qiymatni ko‘rsatadi. Displey xaridor tomonida ham bor, shuning uchun mijoz natijani ko‘rib turadi. Tovar tortib sotiladigan joyda aynan shunday tarozi kerak.
Qadoqlash va porsiya tarozilari. Oldindan qadoqlash, oshxona va ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan. Odatda faqat operator tomonida displey bo‘ladi va narx hisoblanmaydi. Pishloq, kolbasa, quruq mevalarni qadoqlash uchun mos, lekin xaridor bilan hisob-kitob uchun emas.
Yorliq chop etadigan tarozilar. Tovarni tortadi va massa, narx va shtrix-kod yozilgan yorliqni chop etadi, keyin kassa bu kodni skanerlaydi. Supermarketlarda, qadoqlashda va o‘z-o‘ziga xizmat zonalarida ishlatiladi. Zamonaviy modellar meva va sabzavotlarni kamera orqali avtomatik taniydi.
Pol va platforma tarozilari. Og‘ir tovar uchun: kartoshka, piyoz, guruch qoplari, meva qutilari, tarvuz va qovun. Platforma polga qo‘yiladi, indikator ustunga yoki stolga o‘rnatiladi.
Interfeysli tarozilar. O‘zi narx hisoblamaydi, massani POS tizimiga yuboradi, chekni esa kassa dasturi shakllantiradi. Tarozi to‘g‘ridan-to‘g‘ri kassada turadigan do‘konlar uchun.
Ombor va sanoat tarozilari. Yuzlab kilogrammdan bir necha tonnagacha yuk bilan ishlaydi. Chakana savdo uchun ortiqcha, lekin ulgurji baza va omborlar uchun zarur.
Mexanik va elektron tarozilar. Toshli yoki strelkali mexanik tarozilar savdodan deyarli chiqib ketdi: ular sekin, narxni hisoblamaydi va kassaga ma’lumot uzatmaydi. Elektron tarozi aniqroq, tovarni bir soniyada tortadi, narxlarni saqlaydi va akkumulyatorda avtonom ishlaydi.
Tovarni tortib sotish uchun aynan narxni hisoblaydigan va xaridor displeyi bor savdo tarozisi kerak. Qadoqlash tarozisi tovar tayyorlash uchun mos, lekin mijoz bilan hisob-kitob uchun emas.
Savdo tarozisining asosiy xususiyatlari
Qaysi elektron tarozi yaxshi ekanini tushunish uchun beshta parametrni solishtiring. Ular har bir model sahifasida ko‘rsatilgan.
| Xususiyat | Ma’nosi | Qanday tanlash |
|---|---|---|
| Eng katta tortish chegarasi (maksimal yuk) | tarozi ko‘rsatadigan eng katta massa | eng og‘ir xariddan 20–30% ko‘p |
| Eng kichik tortish chegarasi | tarozi to‘g‘ri tortadigan eng kichik massa | eng yengil porsiyadan kam |
| Diskretlik (bo‘linma qiymati) | ko‘rsatkichlar o‘zgaradigan qadam | ziravor va shirinlik uchun 1–2 g, sabzavot uchun 5 g |
| Aniqlik sinfi | OIML xalqaro tasnifi bo‘yicha ruxsat etilgan xatolik | savdo uchun o‘rta sinf III |
| Platforma o‘lchami | tovar qo‘yiladigan maydon | lagan yoki qadoq o‘lchamiga qarab |
Diskretlik — tarozi ko‘rsatkichi o‘zgaradigan eng kichik qadam. Qadam 2 g bo‘lsa, tarozi 502 g yoki 504 g ko‘rsatadi, lekin 503 g emas. Qadam qancha kichik bo‘lsa, qimmat tovar narxi shuncha aniq hisoblanadi. M-ER model nomidagi raqamlar shu parametrlarni bildiradi: 15.2 — chegara 15 kg va qadam 2 g, 32.5 — chegara 32 kg va qadam 5 g.
Displey LCD yoki LED bo‘ladi. LCD indikator kam quvvat sarflaydi va xonada yaxshi ko‘rinadi, LED esa yorqinroq, quyoshda va qorong‘i rastalarda yaxshi o‘qiladi. Yozda ko‘chada savdo qilsangiz LED ni tanlang.
Akkumulyator elektr uzilishlari bo‘ladigan yoki tarozi ko‘chirib yuriladigan joyda kerak: bozor, yarmarka, ko‘chma savdo. M-ER modellarida bir marta quvvatlash 4–6 oygacha yetadi. Korpus plastik yoki zanglamaydigan po‘latdan bo‘ladi: plastik yengilroq, metall esa mustahkamroq va namlikka chidamliroq.
Tarozining aniqligi faqat sinfga emas, qadamga ham bog‘liq. Qimmat ziravorlar, za’faron, yong‘oq va konfet uchun 1–2 g qadamli, sabzavot uchun 5–10 g qadamli tarozi yetarli.
Tortish chegarasini tovarga qarab tanlash
Maksimal tortish chegarasi bir martada platformaga qo‘yiladigan eng og‘ir tovarga qarab tanlanadi. Ortiqcha yuk tarozini boshqa sabablardan ko‘ra tezroq ishdan chiqaradi, shuning uchun zaxira har doim kerak.
| Tovar | Odatiy xarid massasi | Tavsiya etilgan chegara |
|---|---|---|
| Ziravor, choy, za’faron, quruq meva | 50–500 g | 3–6 kg, qadam 1–2 g |
| Kolbasa, pishloq, konfet, pishiriqlar | 0,2–3 kg | 6–15 kg |
| Go‘sht, baliq, tovuq | 0,5–5 kg | 15–32 kg |
| Chakana meva va sabzavot | 1–10 kg | 15–32 kg |
| Tarvuz, qovun, qovoq | 5–25 kg | 32–60 kg yoki pol tarozisi |
| Kartoshka, piyoz, guruch, un qoplarda | 25–50 kg | 60–150 kg, pol tarozisi |
| Ulgurji partiya, qutilar, paletlar | 100–500 kg | 300–600 kg, platforma tarozisi |
Oddiy chakana do‘kon uchun 15 kg lik tarozi yetarli. Kichik ulgurji savdo va bozor uchun 60–150 kg lik pol tarozilari tanlanadi. Yengil va og‘ir tovarni birga sotsangiz, 150 kg lik bitta tarozi o‘rniga ikkita tarozi qo‘yish foydaliroq: og‘ir modellarning qadami 20–50 g, konfet uchun bu juda qo‘pol.
Stol usti yoki pol tarozisi
Stol usti tarozilari peshtaxtada turadi, platformasi 300×230 mm atrofida, chegarasi 32 kg gacha. Bu do‘kon, kafe va bozordagi rasta uchun asosiy variant.
Pol tarozilari katta yuklar uchun mo‘ljallangan. Ularni sabzavot do‘konlari, ulgurji bazalar, omborlar va qurilish mollari do‘konlari tanlaydi. Indikator ustunga chiqarilgan, shuning uchun sotuvchi polga egilmaydi, xaridor esa natijani ko‘radi.
Qop va qutilar uchun katta tarozilar pol yoki tovar tarozilari deb ataladi. Ular peshtaxta yonida tekis polga qo‘yiladi, yengil tovar esa stol usti tarozisida tortiladi.
Sotuvchi vaqtini tejaydigan funksiyalar
Zamonaviy elektron tarozi faqat tortish bilan cheklanmaydi. Funksiyalar to‘plami gavjum soatlarda xizmat ko‘rsatish tezligini belgilaydi.
- Tara — qadoq, paket yoki lagan massasini ayirish.
- Nolga qaytarish — platformada ushoq yoki tomchi qolsa, ko‘rsatkichni tozalash.
- Narxlar xotirasi — mashhur tovar narxini bitta tugma bilan chaqirish. Sabzavot, go‘sht, quruq mevalar uchun qulay.
- Jamlash — bitta xaridorning bir nechta tovari umumiy qiymatini hisoblash.
- Qaytim hisoblash — xaridorga qancha qaytarish kerakligini ko‘rsatadi.
- Sanash rejimi — bir xil buyumlar sonini massa bo‘yicha aniqlash.
- Kassaga ulash — massani RS-232 yoki USB orqali POS tizimi yoki 1C ga yuborish.
- Yorliq chop etish — o‘z-o‘ziga xizmat kassasi va qadoqlash uchun shtrix-kodli yorliq.
Kassa dasturi bor do‘kon uchun RS-232 va USB interfeysli modellarni tanlang, masalan M-ER 328 TOUCH-M. Massa darhol chekka tushadi va sotuvchi uni qo‘lda kiritmaydi.
Savdo tarozisi do‘kon kassa uskunalarining bir qismi: POS terminal, shtrix-kod skaneri, chek printeri va pul qutisi bilan birga ishlaydi. Avtomatlashtirishni rejalashtirsangiz, kassa dasturingizga mos tarozini darhol tanlang.
Narxlar xotirasi va kassaga ulanish har bir xaridorga sarflanadigan vaqtni qisqartiradi va qo‘lda kiritish xatolarini yo‘qotadi. Navbat bo‘ladigan do‘kon uchun bu ortiqcha bir kilogramm chegaradan muhimroq.
Ish sharoiti: namlik, ko‘cha, sovuq
Tarozi qancha xizmat qilishi u o‘rnatilgan joyga bog‘liq.
- Go‘sht, baliq, tovuq, sabzavot yuvish. IP67 yoki IP68 himoyali va zanglamaydigan platformali namlikdan himoyalangan tarozilar kerak. Masalan, M-ER 329 Fisher yuvish va suv sachrashiga chidaydi. Go‘sht bo‘limi uchun go‘sht tarozilari to‘plamidan tanlash qulay.
- Bozor, ko‘cha savdosi. Akkumulyator, yorqin LED displey va mustahkam korpus muhim. Yozda tarozini to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh ostida qoldirmang: qizib ketish ko‘rsatkichlarni buzadi.
- Sovutish kameralari va qishki rastalar. Pasportdagi ish harorati oralig‘ini tekshiring. Sovuqdan issiqqa olib kirilgan tarozini yoqishdan oldin isishiga vaqt bering.
Savdo obyektidagi tarozilarga talablar va qiyoslash
O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi savdo obyektidagi tarozilarga quyidagi talablarni belgilaydi:
- Xaridor hammasini ko‘rishi kerak. Tarozilar sotuvchining ish joyida xaridor tovarni tortish va berishning butun jarayonini ko‘radigan qilib o‘rnatiladi.
- Hech narsa to‘smasligi kerak. Tarozini peshtaxta fasadiga burchak ostida qo‘yish, oldini tovarlar, darpardalar, inventar va boshqa narsalar bilan to‘sish taqiqlanadi.
- Barqaror joy. Tarozilar tebranish va zirillashga uchramaydigan mustahkam, barqaror gorizontal joyga o‘rnatiladi.
- Nazorat tarozisi. Savdo zalida xaridorlar uchun qulay joyda nazorat tarozilari bo‘lishi kerak.
Bundan tashqari, xaridor bilan hisob-kitob qilinadigan tarozi o‘lchash vositasi hisoblanadi va O‘zbekistonda metrologik qiyoslashdan (poverka) o‘tadi. Uni O‘zstandart tizimidagi akkreditatsiyalangan metrologiya xizmatlari bajaradi. Amalda savdo tarozilari har yili qiyoslanadi, aniq muddat tarozi hujjatlarida ko‘rsatiladi.
Sotib olishdan oldin modelning O‘zbekistonda qiyoslash uchun hujjatlari borligini aniqlang. Qiyoslanmagan tarozi aniq bo‘lsa ham, xaridor bilan hisob-kitobda ishlatilmaydi.
Do‘konda tarozi bilan qanday ishlash kerak
Har bir sotuvchi tarozidan to‘g‘ri foydalanishni bilishi kerak:
- Tarozini yoqing va ko‘rsatkich nolga tushishini kuting.
- Sathni tekshiring: pufakcha markazda bo‘lishi kerak.
- Bo‘sh idishni qo‘ying va «Tara» tugmasini bosing.
- Tovarni qo‘ying va ko‘rsatkich barqarorlashishini kuting.
- Narxni kiriting yoki tovarni xotiradan tanlang.
- Xaridorga uning displeyidagi massa va qiymatni ayting.
- Tovarni oling va tarozi nolga qaytganini tekshiring.
Meva-sabzavot va go‘sht tarozilarini yo‘riqnomaga ko‘ra muntazam yuving. Model namlikdan himoyalanmagan bo‘lsa, korpus ichiga suv kirishiga yo‘l qo‘ymang.
M-ER modellari va narxlari
mertech.uz katalogida turli vazifalar uchun M-ER savdo tarozilari bor. Quyida nashr qilingan paytdagi narxlar bilan mashhur modellar jamlangan.
| Model | Turi | Chegara / qadam | Xususiyatlari | Narxi, so‘m |
|---|---|---|---|---|
| M-ER 326 C-15.2 LCD | stol usti | 15 kg / 2 g | tarmoqdan ishlaydi, jamlash, 2 ta narx xotirasi | 637 800 |
| M-ER 223 AC-15.2 Mary LCD | stol usti | 15 kg / 2 g | akkumulyatorda 6 oygacha, 13 ta narx xotirasi | 723 100 |
| M-ER 326 AC-15.2 Slim LCD | stol usti | 15 kg / 2 g | yupqa korpus, quvvat tejash rejimi | 828 500 |
| M-ER 327 AC-15.2 Ceed LCD | stol usti | 15 kg / 2 g | akkumulyatorda 4 oygacha, qaytim hisoblash | 1 009 300 |
| M-ER 328 AC-15.2 TOUCH-M LCD | stol usti | 15 kg / 2 g | kassa va 1C uchun RS-232 va USB, 10 ta xotira | 1 199 900 |
| M-ER 328 ACPX-15.2 TOUCH-M LCD | ustunli | 15 kg / 2 g | indikator ko‘z darajasidagi ustunda | 1 235 300 |
| M-ER 329 AC-15.2 Fisher IP68 | namlikdan himoyalangan | 15 kg / 2 g | go‘sht va baliq uchun IP68 | 1 476 300 |
| M-ER 333 ACPU-60.20 LCD | pol | 60 kg / 20 g | ustundagi indikator, akkumulyatorda 6 oygacha | 1 637 400 |
| M-ER 335 ACP-150.20 TURTLE | pol | 150 kg / 20–50 g | ulgurji savdo uchun 520×420 mm platforma | 2 043 500 |
| M-ER 725 PM-15.2 | yorliq chop etadigan | 15 kg / 2 g | 15" sensorli ekran, Wi-Fi, Ethernet | 18 303 000 |
| M-ER 727 PM-15.2 VISION-AI | yorliq va tanib olish | 15 kg / 2 g | kamera meva va sabzavotni o‘zi taniydi | 24 163 000 |
Byudjet bo‘yicha tanlash:
- 1 mln so‘mgacha — kichik do‘kon va bozor uchun M-ER 326 va M-ER 223 stol usti tarozilari.
- 1–1,5 mln so‘m — narxlar xotirasi, kassaga ulanish yoki namlikdan himoyaga ega modellar.
- 1,5–2,5 mln so‘m — og‘ir tovar uchun pol savdo tarozilari.
- 18 mln so‘mdan — supermarket va qadoqlash uchun yorliq chop etadigan tarozilar.
O‘zbekistonda uy yonidagi do‘kon uchun eng mashhur tanlov — akkumulyatorli va narxlar xotirasi bor 15 kg lik stol usti tarozisi. U o‘rtacha narxda chakana savdoning ko‘p vazifalarini hal qiladi.
Do‘konni noldan ochayotgan bo‘lsangiz, do‘kon uchun tarozilar to‘plamini ham ko‘rib chiqing.
Tarozi tanlashdagi xatolar
Tarozini mertech.uz saytida buyurtma qilib sotib olish mumkin: Toshkent bo‘ylab yetkazib berish va O‘zbekiston hududlariga jo‘natish amalga oshiriladi. Mutaxassislar savdo nuqtasi uchun tarozi tanlashda yordam beradi, kafolat va servis xizmati ko‘rsatiladi. Xarid qilishdan oldin quyidagi xatolarga e’tibor bering.
- «Har ehtimolga qarshi» katta chegara. Konfet uchun 150 kg lik tarozi 50 g qadam beradi va narxni noaniq hisoblaydi.
- Savdo tarozisi o‘rniga qadoqlash tarozisi. Unda xaridor displeyi va narx hisoblash yo‘q.
- Go‘sht bo‘limida oddiy tarozi. Suv va qon korpusga kiradi, bir necha oydan keyin tarozi buziladi.
- Quyoshda LCD indikator. Ko‘cha peshtaxtasida ko‘rsatkichlar yomon ko‘rinadi, LED yaxshiroq.
- Qiyoslashsiz ishlatish. Yangi tarozi ham savdo boshlanishidan oldin qiyoslanadi.
- Kafolat va servissiz xarid. O‘zbekistonda rasmiy kafolat va servis xizmati bor tarozini tanlang.
- Kassa interfeysi yo‘q. Keyinroq POS tizimini ulasangiz, tarozini qayta sotib olishga to‘g‘ri keladi.
Ko‘p beriladigan savollar
Oziq-ovqat do‘koni uchun qanday tarozi sotib olgan ma’qul?
O‘zbekistondagi oziq-ovqat do‘koni uchun 15 kg lik, qadami 2–5 g, akkumulyatorli, narxlar xotirasi va xaridor displeyi bor stol usti savdo tarozisi eng mos. Sabzavotni qoplab sotsangiz, 60–150 kg lik pol tarozisini ham qo‘shing.
Diskretlik nima?
Diskretlik — tarozi ko‘rsatkichi o‘zgaradigan eng kichik qadam. Qadam 2 g bo‘lsa, tarozi massani 2 g ga karrali qilib ko‘rsatadi. Qadam qancha kichik bo‘lsa, narx shuncha aniq hisoblanadi.
Og‘ir tovar uchun qanday tarozi kerak?
Qop, quti va katta yuklar uchun 60–150 kg lik pol savdo tarozilari kerak. Ulgurji savdo va ombor uchun 300–600 kg lik platforma tarozilari tanlanadi.
Savdo tarozisini qanchalik tez-tez qiyoslash kerak?
Savdo tarozilari O‘zstandart tizimidagi akkreditatsiyalangan metrologiya xizmatida qiyoslanadi. Amalda bu har yili qilinadi, aniq muddat tarozi hujjatlarida va qiyoslash guvohnomasida ko‘rsatiladi.
Go‘sht va baliq uchun qaysi tarozi mos?
IP67 yoki IP68 himoya sinfiga va zanglamaydigan platformaga ega namlikdan himoyalangan tarozilarni tanlang, masalan M-ER 329 Fisher. Ularni yuvish mumkin, suv elektronikaga zarar yetkazmaydi.
Savdo zalida nazorat tarozisi shartmi?
Ha. Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish talablariga ko‘ra savdo zalida xaridorlar uchun qulay joyda nazorat tarozilari bo‘lishi kerak, mijoz unda xaridini qayta tekshira oladi.
LCD va LED displey farqi nimada?
LCD tejamkorroq va xonada yaxshi o‘qiladi, LED esa yorqinroq, quyoshda va qorong‘ida yaxshi ko‘rinadi. Yozda ko‘cha savdosi uchun LED qulayroq.



